Alsjeblieft: een artikel boordevol ZKM kijk-, luister- en leestips

Als (ZKM-)coach, therapeut of HR-adviseur ben je altijd op zoek naar nieuwe manieren om je kennis te verdiepen en te verrijken. Selma Roenhorst en Desirée Pieters – onze docenten – delen hun favoriete boeken, podcasts, website en andere tips die hun persoonlijke en professionele ontwikkeling hebben beïnvloed. In dit artikel vind je hun inzichten gebundeld en lees je praktische aanbevelingen voor het toepassen van de ZKM in jouw werk.

Het boek Het Verdeelde Gemoed van Hubert Hermans is voor Selma én Desirée een belangrijke inspiratiebron (geweest). Dit zeggen Selma en Desirée over zijn boek: ‘Het leuke van dit boek is dat hij zijn mensbeeld heel begrijpelijk uitlegt. Uit zijn mensbeeld spreekt veel aandacht voor het individuele. Voor hoe mensen zelf het leven ervaren. En tegelijk zoekt hij ook naar onderliggende gemeenschappelijke drijfveren van mensen door culturen heen. Door naar het gemeenschappelijke te gaan, haalt hij de afstand weg tussen ‘deskundige hulpverleners’ en cliënten. We zijn allemaal mensen die kunnen vastlopen. Tegelijkertijd ziet hij ook de menselijke kracht om je te kunnen ontwikkelen. Daarvoor is bewustzijn nodig op wat je doet vastlopen en wat je wenst te ontwikkelen. Om tot dat bewustzijn te komen is een goede luisteraar nodig, die open, nieuwsgierig en zonder oordeel ruimte geeft aan het verhaal van de cliënt. Hij ziet in ieder mens de motivatie of het streven om jezelf te ontwikkelen, je regie en autonomie te pakken. Tegelijkertijd is er het streven naar verbinding met anderen. Die twee verlangens zijn beiden belangrijk in de ontwikkeling om je goed te voelen. Als de balans verstoord is tussen beide motivaties, voelen we dat het knelt door machteloosheid en vastlopen.’

Een aanrader is volgens hen ook het boek Vertellen, Voelen, Veranderen van Harmina Visser, dat casusbeschrijvingen bevat van de ZKM in de praktijk. Selma en Desirée: ‘Visser brengt de ZKM tot leven door verhalen van cliënten te delen, die helpen om inzicht te krijgen in hoe de ZKM in realistische situaties werkt. De Waarderingscirkel van Hermans komt ook aan bod, waarmee je kunt onderzoeken hoe je cliënt gevoelens ordent op het gebied van autonomie en verbondenheid.’

Toos van Huijgevoort en Gea Koren hebben met Narratief Coachen volgens Selma en Desirée een waardevol boek geschreven voor coaches die de ZKM en zelfsturend leren in hun werk willen integreren. Selma en Desirée vertellen: ‘In dit boek wordt de ZKM beschreven als een proces, met veel metaforen en voorbeelden. Waar voeg je als coach in, wat voeg je toe? Welke keuzes maak je als coach? Dit boek biedt de coach heel veel ideeën voor narratieve interventies.’

Mark Savickas is een pionier in loopbaan counseling. Hij integreerde de achtergrond van iemands keuze voor een loopbaan met de betekenis van iemands levensverhaal. Daarmee ging hij een stap verder dan het uitgangspunt van loopbaantesten tot dan toe: de juiste persoon voor de juiste baan op basis van capaciteiten. Zijn Career Construction Theory sluit volgens Selma en Desirée perfect aan bij de ZKM, waarbij de cliënt gezien wordt als de regisseur van zijn of haar eigen verhaal. Later ontwikkelde Hubert Hermans de Dialogical Self Theory. Deze theorie sluit nauw aan bij de Waarderingstheorie waar de ZKM op gestoeld is. Selma en Desirée: ‘In deze theorie wordt het idee gepresenteerd dat wij verschillende stemmen in onszelf hebben die met elkaar in dialoog gaan. Dit helpt mensen om beter met innerlijke conflicten om te gaan en biedt een waardevol perspectief in coaching en therapie.’ Het Nederlandse meest leesbare boek hierover heet Dialoog en Misverstand.

Selma en Desirée luisteren regelmatig naar interessante podcasts die aansluiten bij de ZKM. Een aanrader is de podcastaflevering van Pieter van de Wielen, die samen met filosoof Stine Jensen een filosofisch gesprek voert over de kracht van helder en creatief denken. Selma en Desirée ‘Dit filosofische denken sluit heel mooi aan bij de ZKM, omdat Hermans zich in zijn theorievorming altijd beweegt tussen filosofie en psychologie.’

Batja Mesquita – hoogleraar emoties – bespreekt in haar podcast het belang van emoties en hoe deze invloed hebben op onze gedragingen. Selma en Desirée: ‘Deze podcast geeft waardevolle inzichten voor ZKM-coaches, omdat zij het belang van zelfonderzoek naar emoties benadrukt. Uit haar onderzoek blijkt ook dat emoties hele individuele betekenissen kunnen hebben. Daarom is nauwkeurig luisteren en aansluiten bij je cliënt altijd belangrijk. Daar helpt de ZKM je echt bij.’

Adrienne Schimmel schrijft op haar blog als ZKM-coach over thema’s die ze tegenkomt bij cliënten. Selma en Desirée: ‘Hierbij past ze de ZKM toe als methode om tot diepere inzichten in actuele, algemene menselijke thema’s te komen. Haar artikelen zijn inspirerend voor coaches die meer willen weten over de praktische toepassing van de ZKM.’

Albert Casals is het voorbeeld van iemand die door de kracht van autonomie en verbinding zijn eigenwaarde opnieuw ontdekt. In de documentaire Little World zien we hoe Albert in zijn rolstoel zijn droom waarmaakt door een wereldreis te maken zonder geld. Puur vertrouwend op de medemens en zijn eigen kracht. Hij beweegt van autonomie door steeds weer uitdagingen aan te gaan, naar verbinding door de mooie kwetsbare gesprekken die hij voert met mensen die hij tegenkomt onderweg. Alles wat de mens aan gevoelens kan hebben komt hij tegen, hij voelt het en gaat ermee om. Desirée en Selma: ‘Een mooi voorbeeld van een zeer bijzonder mens met een mentale kracht. Deze documentaire laat de kracht van het vermogen om met uitdagingen om te gaan. Het is een perfecte illustratie van hoe de ZKM werkt: niet wat je overkomt, maar hoe je ermee omgaat, is bepalend voor jouw leven.’

Een andere film die goed aansluit bij de ZKM is The Substance van Demi Moore More. Selma en Desirée: ‘Deze film vertelt het verhaal van een vrouw die zich verzet tegen het ouder worden en daardoor steeds verder van zichzelf af komt te staan. Het raakt aan de ZKM-thema’s van identiteit, zelfbeeld en het omgaan met levensfases en de context van de maatschappij.’

Er zijn allerlei wetenschappelijke onderzoeken die de ZKM onderbouwen of die gerelateerd zijn aan de ZKM. Selma en Desirée: ‘Toos van Huijgevoort onderzocht bijvoorbeeld hoe mensen de diagnose zichtverlies betekenis geven in hun leven, wat veel inzichten biedt voor het werken met mensen die door een bijzondere situatie heen moeten. Ook het onderzoek van Jutta König naar de ontwikkeling van een multiculturele identiteit laat zien hoe mensenmeerdere culturen in zichzelf kunnen integreren en hoe de ZKM daarbij helpt. Riet Fiddelaers deed onderzoek naar verhalen van rouw en de betekenis van steun op school voor jongeren met een verlies ervaring vanuit de ZKM methode.’ Wil je een overzicht van veel wetenschappelijke bronnen die in verband staan met de ZKM? Kijk dan eens op deze pagina van Hubert Hermans.

Wil je graag up-to-date blijven binnen het vakgebied? Selma en Desirée doen het zo: ‘De ZKM-vereniging is een waardevolle bron, waar je in contact kunt komen met andere ZKM-professionals. Ook via LinkedIn en andere professionele netwerken kun je inspiratie vinden. Daarnaast is het belangrijk om actief bij- en nascholing te volgen, bijvoorbeeld door geaccrediteerde opleidingen via het NIP (Nederlands Instituut van Psychologen) of natuurlijk bij ons.’ Door je kennis constant te vernieuwen en nieuwe inzichten te ontdekken, verdiep je je werk als coach, therapeut of adviseur voortdurend.